Cięcie i formowanie drzew jabłoni - Sad24.pl (2022)

Cięcie iformowanie drzew powinny być wykonywane we właściwym czasie iwodpowiedni sposób, aby zapewnić coroczne iobfite owocowanie. Wciągu ostatnich 15–20 lat intensyfikacja upraw sadowniczych, aszczególnie zwiększenie gęstości nasadzeń (fot. 1), spowodowały konieczność zmian także wtym obszarze agrotechniki sadów. Cięcie iformowanie to praca, która każdego roku zajmuje około 30–140 godz./ha, ajej metody są ciągle doskonalone. Dlatego warto pogłębiać wiedzę ztego zakresu iuczestniczyć wszkoleniach, seminariach oraz pokazach cięcia prezentowanych przez polskich izagranicznych doradców, zwłaszcza zHolandii, Belgii iNiemiec (fot. 2).

[envira-gallery id=”40412″]

Jakość materiału szkółkarskiego

Osadzie należy myśleć jeszcze przed jego założeniem. Dobre stanowisko, przygotowana inawieziona gleba oraz dobrej jakości drzewka (na odpowiednich podkładkach) będą sprzyjać stabilnemu owocowaniu (fot. 3). Takie drzewka powinny mieć prawidłowo uformowaną koronę pierwszego piętra, zgałązkami zakończonymi pąkami kwiatowymi. Wtedy łatwiej jest je ciąć iformować. Przeważnie jest to materiał 2-letni (typu knip-boom) albo jednoroczny, dobrze rozgałęziony. Można również użyć drzewek 7–8-miesięcznych, które są słabsze kondycyjnie, ale mają wiele drobnych rozgałęzień, co ułatwia formowanie. Warto pamiętać, że dużo mniej kłopotów ze wzrostem iowocowaniem stwarzają drzewka na karłowych podkładkach. Na silniej rosnących łatwiej tworzą powierzchnię owoconośną, natomiast nieco później zaczynają obficie iregularnie owocować, więcej jest też problemów zprzemiennością owocowania.

Termin

Cięcie iformowanie drzew może być wykonywane wokresie przerwy wegetacyjnej, aż do kwitnienia. Wykonane za wcześnie stwarza jednak ryzyko przemarznięć, szczególnie odmian wrażliwszych iwsłabszej kondycji zdrowotnej. Dlatego bezpieczniej jest rozpoczynać cięcie wdrugiej połowie lutego, kiedy niebezpieczeństwo wystąpienia mrozów idużych różnic temperatury jest mniejsze. Wpraktyce tzw. cięcie zimowe sadownicy często rozpoczynają już wkońcu listopada, na początku grudnia, akończą 2–3 tygodnie po kwitnieniu. Przyczyną wczesnego rozpoczynania cięcia są duże powierzchnie sadów ibrak wykwalifikowanej siły roboczej. Wpierwszej kolejności tniemy drzewa starsze iodmiany mniej wrażliwe na mróz (np. ‘Alwa’, ‘Gloster’, ‘Ligol’, ‘Cortland’, ‘Paulared’), dopiero potem bardziej wrażliwe (np. ‘Gala’, ‘Šampion’, ‘Elise’, ‘Fuji’). Drzewka sadzone jesienią iwiosną powinny być cięte zawsze wiosną po rozpoczęciu wegetacji.

Cięcie i formowanie drzew jabłoni - Sad24.pl (1)

Po cięciu opryskujemy drzewa preparatami zabezpieczającymi je przed porażeniem przez choroby kory idrewna (np. Topsin M 500 SC, preparaty miedziowe). Obecnie sprawdza się także skuteczność preparatów zawierających efektywne mikroorganizmy (np. EmFarma Plus).

Cięcie zimowe uzupełniamy kolejnym, wykonywanym wmaju lub czerwcu. Wtedy obrywamy lub wycinamy młode pędy konkurujące zprzewodnikiem. Można także wyrywać pędy wyrastające zpąków śpiących, które rosną wewnątrz koron przy pniu, atakże na grubych konarach.

Wtym samym czasie, winnych regionach Europy (np. nad Jeziorem Bodeńskim) skraca się przewodniki, co ogranicza niekontrolowany wzrost pędów części wierzchołkowej (dominację wierzchołkową).

Rola światła

Wkoronach dobrze ciętych iformowanych światło dociera wdostatecznej ilości także do wewnętrznych idolnych partii drzew, owoce są jednakowej wielkości, zdrowe, wybarwione, nieuszkodzone przez choroby iszkodniki. Pamiętajmy, że światło decyduje otworzeniu pąków kwiatowych, zawiązywaniu iwzroście owoców oraz tworzeniu rumieńca. Na młodych drzewkach (do 3. i4. roku po posadzeniu) nie ma ztym problemu – owocowanie jest obfite wcałej koronie, owoce się dobrze wybarwiają. Na drzewach starszych obfite owocowanie znajduje się uwierzchołka koron, natomiast jest coraz słabsze wśrodku iuich podstawy ze względu na brak światła. Do środkowych partii koron, szczególnie tam gdzie nie zachowano stożkowego charakteru wzrostu drzew, dociera tylko ok. 40% światła (wporównaniu zpartiami wierzchołkowymi drzewa), ado podstawy koron zaledwie 20–25%. Dlatego głównym celem formowania jest poprawienie tych relacji.

Jak ciąć iformować?

Pytanie to zadają nie tylko młodzi sadownicy, ale także ci zdużym doświadczeniem. Niektórzy powierzają cięcie specjalnym ekipom. Zmoich obserwacji wynika, że wdalszym ciągu wiele sadów jest ciętych źle, czego skutkiem są mniejsze plony igorszej jakości owoce. Drzewa wsadach źle ciętych mają wegetatywny charakter wzrostu irozwoju, wytwarzają silne przyrosty, głównie zpąków śpiących. Takie silne pędy zwykle nie są zakończone pąkami liściowymi, zagęszczają nadmiernie korony drzew imuszą być wycinane. Silne cięcie powoduje ponownie zbyt silną reakcję wzrostową isytuacja powtarza się co roku. Niepotrzebnie stymulujemy silny wzrost iwalczymy zdrzewkiem (fot. 4). Niekontrolowanemu, zbyt silnemu wzrostowi można wpewnym stopniu zapobiec stosując cięcie korzeni, pni lub opryskując drzewa kilkakrotnie Regalisem 10 WG.

Przed rozpoczęciem cięcia należy ocenić stan zdrowotny ipotencjał produkcyjny poszczególnych odmian wsadzie. Wtym celu nacinamy korę idrewno (fot. 5) na pniach, grubych pędach, pędach jednorocznych, krótkopędach, przecinamy pąki kwiatowe. Na drzewach uszkodzonych przez mróz zarówno kora, jak imiazga, aczasem iwiązki drewna są brązowe lub nawet czarne. Na silnie uszkodzonych drzewach opóźniamy cięcie nawet do okresu po kwitnieniu. Następnie powinniśmy przeanalizować dotychczasowy wzrost iowocowanie. Jeśli nas satysfakcjonują, wtedy cięcie można wykonywać wdotychczasowy sposób. Jeśli nie, trzeba dokonać zmian.

Typy owocowania asposób cięcia

Sposób cięcia powinien uwzględniać typy owocowania poszczególnych odmian. Większość odmian wPolsce należy do II iIII typu owocowania. Tworzą się na nich łatwo pąki kwiatowe, nie ma większych problemów zcorocznym zawiązywaniem pąków iowocowaniem. Stosując podstawowe zasady cięcia, wtym cięcie wobrębie jednorocznego drewna (tzw. „klik”) istotnie poprawiamy zawiązywanie pąków kwiatowych, przez co mamy wpływ na regularność owocowania.

Niektóre odmiany (‘Rubin’, ‘Cortland’) owocują głównie na jednorocznych przyrostach. Wich przypadku można zwiększać zagęszczenie poprzez tzw. cięcie na krótkopędy. Cięcie zimowe powinno być uzupełniane letnim (skracaniem, uszczykiwaniem pędów).

Jak to zrobić?

Cięcie iformowanie rozpoczynamy już wroku sadzenia. Przewodnika nie skracamy do chwili przerośnięcia wysokości palików czy drutów, względnie stosujemy tzw. „mini klik”, czyli przycinamy go nieznacznie okilka cm. Pędy boczne piętra dolnego, wzależności od ich długości, skracamy o1/3–1/4. Zapobiega to ogałacaniu tych pędów, atakże powoduje ich usztywnianie. Wycinamy też pędy zbyt nisko rosnące na pniu, wyrastające pod ostrym kątem, nadłamane ichore, oraz te, których średnica jest dużo większa od połowy grubości przewodnika. Tak postępujemy przez pierwsze 2 lub 3 lata. Dążymy do uformowania koron, stąd takie cięcie nazywamy formującym.

Cięcie na „klik” zwykle wykonujemy na przewodniku ipędach jednorocznych będących przedłużeniem pędów piętra podstawowego (fot. 11). Cięcie takie usztywnia przewodnik ipędy boczne, ajednocześnie stymuluje tworzenie pąków kwiatowych. Wykonujemy je przez cały okres życia sadu.

„Okno wkoronie” uzyskujemy poprzez wycinanie nadmiaru silniejszych pędów wyrastających powyżej pierwszego piętra. Cięcie to rozpoczynamy już od 2. lub 3. roku po posadzeniu. Wten sposób rozpoczynamy tzw. cięcie odnawiające (fot. 12), które trwa do końca życia sadu. Pamiętajmy – najlepsze owoce rodzą się na 2- i3-letnich pędach, awięc należy stosować rotację pędów. Uwierzchołka wycinamy te starsze niż 2- lub 3-letnie, awśrodku korony starsze niż 3- lub 4-letnie.

Na gałęziach piętra podstawowego postępujemy podobnie jak na przewodniku. Pędy drugiego rzędu nie mogą być starsze niż 2 lub 3 lata. Zwykle wpierwszej kolejności wycinamy nadmiar pędów wyrastających wdolnych partiach grubszych gałęzi (od dołu), pozostawiamy te krótsze zakończone pąkami kwiatowymi irosnące do góry.

Na miąższość koron duży wpływ ma liczba pędów jednorocznych wyrastających zarówno na przewodniku, jak ipędach bocznych. Ich nadmiar także należy usunąć poprzez cięcie na czop. Usuwanie nadmiaru pędów, zarówno jednorocznych, ale szczególnie starszych to prześwietlanie koron, nazywane „cięciem prześwietlającym”.

Cięcie na czop (sęk) umożliwia wymianę pędów starszych na młodsze, bardziej produktywne. Wpierwszych latach po posadzeniu, podczas formowania koron, na czop wycinamy konkurenty przewodnika, ale także pędy zbyt grube, rosnące poniżej (fot. 13).

Po pozostawieniu kilkucentymetrowego czopa wyrasta zniego wiele pędów, zktórych te zakończone pąkami kwiatowymi iwyrastające poziomo możemy pozostawić na kilka lat. Inne przeznaczamy na owocowanie tylko przez 1 rok. Na czop lub na tzw. „obrączkę” wycinamy wszystkie pędy zakończone pąkami liściowymi.

Wymienione powyżej rodzaje cięcia nawzajem się uzupełniają. Wpierwszych latach głównie formujemy korony, wkolejnych kończymy formowanie, azaczynamy prześwietlanie. Stosujemy wtedy przeważnie cięcie odnawiające usuwając starzejące się pędy. Wkażdym wieku pamiętamy też ouzupełniającym cięciu fitosanitarnym.

Technika iorganizacja

Dawniej osoby wykonujące cięcie miały do dyspozycji przeważnie jednoręczne sekatory ipiłki zwane lisim ogonem oraz piłki na pałąkach. Ciężkie drabiny istojaki nie ułatwiały pracy. Obecnie jest ona coraz łatwiejsza ilżejsza. Dysponujemy ergonomicznymi sekatorami, przeważnie dwuręcznymi, zprzedłużanymi rączkami, piłkami ztrwałymi brzeszczotami. Sekatory pozwalają na cięcie pędów ośrednicy nawet do 2,5 cm. Oprócz tych poruszanych pracą mięśni, można ciąć sekatorami pneumatycznymi, hydraulicznymi lub elektrycznymi. Przyczepy ciągnione lub samojezdne są funkcjonalne, umożliwiają przemieszczanie się ipracę na różnych wysokościach, dobrze radzą sobie przy dużej pokrywie śniegu ina grząskim podłożu. Wużyciu są też specjalne piły mechaniczne, którymi wycinamy grube gałęzie, apiły mniejszych rozmiarów służą do wycinania ran zgorzelinowych irakowych. Mogą też być wykorzystywane pilarki spalinowe.

Tnąc niższe drzewa korzystamy zfunkcjonalnych sanek czy lekkich drabinek lub stojaków. Wkażdym przypadku powinniśmy zachować środki bezpieczeństwa. Znam przypadki upadku zplatform, anawet sanek, które skutkowały trwałym kalectwem. Dlatego bezwzględnie należy pamiętać oubezpieczeniu osób pracujących, ich przeszkoleniu zzakresu prac na wysokościach oraz posługiwania się różnymi maszynami inarzędziami do cięcia. Maszyny, urządzenia, narzędzia isprzęt pomocniczy (drabinki, stojaki itp.) powinny być wyremontowane isprawne. Piłki isekatory należy każdego dnia sprawdzać, czyścić, oliwić iostrzyć. Wtym celu używamy specjalnych zabezpieczeń, aby ostrza nie odkręcały się, ani nie blokowały.

Przed cięciem poszczególnych odmian czy ich podobnie rosnących grup, wskazane jest przeprowadzenie szkoleń. Cięcie rozpoczynamy od górnych partii drzew, następnie tniemy środkowe idolne części koron. Wszystkie pędy od razu zrzucamy wpas międzyrzędzi. Dobrze jest gdy cięcie rzędu drzew wykonują dwie osoby. Przynajmniej jedna znich powinna dysponować stojakiem lub sankami umożliwiającymi wycinanie niepotrzebnych pędów uwierzchołków koron. Wkwaterach, gdzie cięcie zakończono należy jak najszybciej usunąć lub rozdrobnić wycięte pędy, szczególnie wtedy, kiedy rozpoczyna się okres ochrony. Istotna też jest kontrola pracy wtrakcie ipo cięciu.

Obserwujmy reakcję drzew po cięciu, zwłaszcza, jeżeli zauważyliśmy uszkodzenia mrozowe, aowocowanie zapowiada się niewielkie. Jest wtedy możliwość zapobiegania niekontrolowanemu wzrostowi pędów, względnie zahamowania opadania zawiązków owocowych.

fot. 1–13 P. Gościło

You might also like

Latest Posts

Article information

Author: Domingo Moore

Last Updated: 08/05/2022

Views: 6225

Rating: 4.2 / 5 (53 voted)

Reviews: 84% of readers found this page helpful

Author information

Name: Domingo Moore

Birthday: 1997-05-20

Address: 6485 Kohler Route, Antonioton, VT 77375-0299

Phone: +3213869077934

Job: Sales Analyst

Hobby: Kayaking, Roller skating, Cabaret, Rugby, Homebrewing, Creative writing, amateur radio

Introduction: My name is Domingo Moore, I am a attractive, gorgeous, funny, jolly, spotless, nice, fantastic person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.