Warszawa - historia, liczby w pigułce (2022)

Warszawa - historia, liczby w pigułce
Warszawskie legendy -Warszawa wczoraj - Warszawa dziś
Symbole Warszawy


Warszawa wczoraj

Początki osadnictwa
w Kotlinie Warszawskiej datuje się na wiek X, jednak Warszawa weszła do gronanajważniejszych miast polskich. Z 1262 r. pochodzi pierwsza wzmianka wkronikach ruskich o spaleniu w czasie najazdu litewsko-ruskiego istniejącego wmiejscu obecnego Ogrodu Botanicznego, w pobliżu Zamku Ujazdowskiego,drewnianego grodu książąt mazowieckich w Jazdowie. Po raz drugi Jazdów zostałzdobyty i złupiony w 1281 roku i prawdopodobnie nie został już odbudowany.

W końcu XIII w.
kilka kilometrów na północ od Jazdowa w miejscu, gdzie dziś wznosi sięZamek Królewski, na wysokiej skarpie wiślanej założono nowy gród książęcy- dzisiejszą Warszawę.

Najwcześniejsza
pisana wzmianka o Warszawie znajduje się w dokumencie z 1313 r. W 1339 odbyłsię w Warszawie, leżącej na terenie neutralnego księstwa mazowieckiego, sądpapieski między królem Kazimierzem Wielkim a Krzyżakami o bezprawne zajęciePomorza Gdańskiego należącego do Polski. Za rządów zasłużonego dla miastaksięcia Janusza I Starszego (1374-1429) Warszawa pełniła już na Mazowszufunkcje stołeczne, stając się w 1406 r., po przeniesieniu kolegiaty zCzerska, centrum władzy świeckiej i duchowej, co zostało potwierdzone w 1413roku, kiedy to oficjalnie przeniesiono stolicę Mazowsza z Czerska do Warszawy.

(Video) Warszawa. Historia w Pigułce. [ARCHIWUM]

Po bezpotomnej śmierci
książąt mazowieckich Mazowsze zostało inkorporowane do Korony Polskiej. Próbyuratowania samodzielności księstwa nie odniosły skutku. 25 sierpnia 1526 r.odbył się uroczysty wjazd króla Zygmunta Starego do Warszawy, a we wrześniusejm mazowiecki złożył mu przysięgę na wierność.

Z racji dogodnego położenia
Warszawa przeżywała szczególnie bujny rozkwit, wysuwając się na pierwszemiejsce w państwie. Centralna lokalizacja miasta była jednym z głównychpowodów podjęcia na Sejmie Unii Lubelskiej w 1569 r. uchwały o obradowaniu wWarszawie wspólnych polsko-litewskich sejmów Rzeczypospolitej Obojga Narodów(od 1573 r. obywały się tu również wolne elekcje), co było jednym z decydującychpowodów jej ustołecznienia w latach 1596-1610. Po pożarze Wawelu Zygmunt IIIWaza przeniósł stałą rezydencję królewską, dwory i urzędy koronne zKrakowa do rozbudowanego zamku warszawskiego. Konsekwencją tego był szybkirozwój Warszawy i stały wzrost liczby ludności. Dzięki kulturze umysłowej iartystycznej królów z dynastii Wazów dwór królewski w Warszawie w jejpierwszym stołecznym okresie stał się ważnym ośrodkiem w dziedzinie nauki isztuki - zwłaszcza muzyki (m.in. kompozytorzy A. Jarzębski, B. Pękiel) iteatru (słynny teatr Władysława IV Wazy).

Załamanie rozwoju
miasta przyniósł okres wojen w poł. XVII w. W latach 1655-1658 Warszawa byłatrzykrotnie oblegana, zdobywana i okupowana przez wojska szwedzkie isiedmiogrodzkie. Lata "potopu" zrujnowały i ogołociły miasto z dóbrkulturalnych (wywieziono m.in. cenne biblioteki, wielką liczbę dzieł sztuki,królewską galerię obrazów, kolekcję arrasów itp.), zapoczątkowały okreswszechstronnego regresu.

Po elekcji Jana III
Sobieskiego Warszawa dźwignęła się gospodarczo i kulturalnie. Wojna północna(1700-1721), najazd Karola XII na Polskę, zamieszki wewnątrz, spowodowanedetronizacją Augusta II i elekcją Stanisława Leszczyńskiego, a także szalejącew tych latach epidemie zahamowały rozwój miasta.

(Video) Tajemnica Rzezi Wołyńskiej. Jak mogło do tego dojść?

W okresie panowania
Sasów, po ustabilizowaniu się sytuacji politycznej, Warszawa znów stała sięważnym ośrodkiem kulturalnym. W 1740 r. Stanisław Konarski założyłCollegium Nobilium i zapoczątkował reformę oświaty, w 1747 r. bracia Załuscyzałożyli pierwszą bibliotekę publiczną. Miasto wzbogaciło się również okilka reprezentacyjnych założeń urbanistycznych, np. król August II wzniósłprzy obecnym placu Marszałka Józefa Piłsudskiego wspaniałe barokowe założeniepałacowo-ogrodowe, tzw. Oś Saską. Z inicjatywy króla uregulowano też iobsadzono drzewami dawną drogę do Ujazdowa, wzdłuż której ustawiono stacjeMęki Pańskiej. Ta Droga Kalwaryjska to obecnie Aleje Ujazdowskie. Wielką rolębudowlano-porządkującą odegrała Komisja Brukowa, którą kierował marszałekwielki koronny Franciszek Bieliński.

Drugi z kolei
"złoty okres" stolicy przypada na lata panowania ostatniego królaPolski Stanisława Augusta Poniatowskiego, kiedy to rozwiająca się dynamicznieWarszawa powiększyła się i przekształciła w nowoczesny organizm miejski,stając się zarazem bezspornym centrum życia politycznego, gospodarczego,handlowego i przemysłowego kraju oraz stolicą polskiego oświecenia. W 1765 r.król powołał Szkołę Rycerską, która kształciła młodzież w duchupatriotycznym (jej wychowankiem był m.in. Tadeusz Kościuszko). Z inicjatywy królapowstał w 1765 r. Teatr Narodowy. Warszawa zyskała w tym czasie szeregznakomitych budowli i rezydencji, najczęściej w stylu Stanisława Augusta -specyficznej polskiej odmianie wczesnego klasycyzmu. Zbudowano m.in. pałac w Łazienkachi rozplanowano park, przebudowano wnętrza Zamku Królewskiego. Wytyczono tzw. OśStanisławowską - duże założenie urbanistyczno-ogrodowe, obejmujące alejębiegnącą od Zamku Ujazdowskiego na zachód do drogi wolskiej i układ tzw.placów gwiaździstych (Na Rozdrożu, Zbawiciela, Unii Lubelskiej).

W trakcie obrad
Sejmu Czteroletniego (1788-1792) 3 maja 1791 roku uchwalono w Warszawie pierwsząw Europie, a drugą w świecie konstytucję, kładącą podwaliny pod kształtnowoczesnego państwa.

Jednym z najbardziej
zasadniczych problemów Sejmu Czteroletniego była również walka o prawa dlamiast. Szczególną rolę odegrał tu magistrat Starej Warszawy z zasłużonymprezydentem Janem Dekertem, który jesienią 1789 r. zorganizował w Warszawiezjazd przedstawicieli miast polskich. 2 grudnia 1789 r. mieszczanie uformowali słynną"czarną procesję". W uroczystych czarnych strojach udali siępowozami z Rynku Starego Miasta do Zamku i złożyli królowi i kanclerzommemoriały, w których domagali się reformy. 18 kwietnia 1791 roku uchwalono długooczekiwaną ustawę o zasadniczym znaczeniu dla mieszczaństwa. Mieszczanieotrzymali prawa obywatelskie, scalono miasta pod względem administracyjnym,znosząc jurydyki, dzieląc większe miasta na cyrkuły (w Warszawie utworzono wówczas7 cyrkułów), dając szerokie uprawnienia samorządom. 21 kwietnia 1791 rokuustawę tę wpisano do ksiąg miejskich i ten dzień jest od dwusetnej rocznicytego zdarzenia, a więc od 1991 roku, obchodzony przez władze samorządowestolicy jako święto Warszawy.

(Video) Prawdziwa historia II Wojny Światowej (cały film) 1/3

Zwycięskie rządy
Targowicy, które spowodowały zniszczenie dzieła Sejmu Czteroletniego, drugirozbiór Polski (1793, pierwszy 1772), ciężka sytuacja gospodarcza nie przytłumiływarszawskiego dążenia do wolności. Stolica stała się ogniskiemkonspiracyjnego sprzysiężenia, zamierzającego zbrojnym wystąpieniem przywrócićniepodległość. Wybuch Powstania Kościuszkowskiego i zwycięstwo pod Racławicamiprzyspieszyły wystąpienie ludu warszawskiego, który pod wodzą szewca JanaKilińskiego i rzeźnika Józefa Sierakowskiego 17 kwietnia 1794 r. zaatakowałprzebywające w mieście oddziały rosyjskie i zwyciężył. W maju na rynkustaromiejskim zawiśli na szubienicach zdrajcy narodu - magnaci targowiczanie.Ostateczna klęska powstania była jednak równoznaczna z końcemRzeczypospolitej.

Po trzecim rozbiorze
w 1795 r. Polska zniknęła z mapy Europy na 123 lata, a jej ziemie wchłonęłyRosja, Prusy i Austria. Część Mazowsza z Warszaw±, która zostałazdegradowana do roli miasta prowincjonalnego, przypadła Prusom. Nowe nadziejeodzyskania samodzielnego bytu państwowego zrodziły się z chwil± wkroczeniado Warszawy wojsk napoleońskich (1806). W lipcu 1807 r. na mocy pokoju w Tylżyutworzono Księstwo Warszawskie. Warszawa stała się znów niezwykle czynnym ośrodkiemżycia politycznego i kulturalnego. Klęska Napoleona położyła jednak kresistnieniu Królestwa.

Po Kongresie Wiedeńskim
w 1815 r. Warszawa została stolicą zależnego od Rosji, lecz przez kilkanaścielat zachowującego dość znaczną autonomię, Królestwa Polskiego. Ten okresprzyniósł sprawną, planową akcję porządkowania urbanistycznego iorganizację życia naukowego. Przebito nową arterię - Aleje Jerozolimskie, iujednolicono zabudowę głównych ulic miasta, m.in. Nowego Światu. PowstajeUniwersytet Warszawski i Szkoła Politechniczna, Szkoła Główna Muzyki, działaTowarzystwo Przyjaciół Nauk, skupiające wybitnych uczonych. Pełny rozwójkulturalny hamowała jednak ostra cenzura i ingerencje tajnej policji, którąkierował wielki książę Konstanty.

Po wybuchu Powstania
Listopadowego Warszawa przeżyła krótki okres niepodległości. Jednak jegoupadek spowodował likwidację przez carat odrębności ustrojowej Królestwa.Przestały istnieć sejm, rząd i wojsko polskie. Zamknięto uniwersytet,zakazano działalności stowarzyszeń. We wzniesionej w latach 1832-1834(kosztem wyburzenia całej dzielnicy) Cytadeli urzędowała budząca grozęKomisja Śledcza, która miała trzymać w ryzach buntowniczą Warszawę. Życiekulturalne przybrało postać nieoficjalną i nieformalną. Po upadku PowstaniaStyczniowego (1864) usunięto resztki autonomii Królestwa, wprowadzono ostrąrusyfikację szkolnictwa i administracji.

(Video) NIEZNANE CIEKAWOSTKI O WARSZAWIE 🎬 Piątek

Mimo niekorzystnych
warunków politycznych miasto rozwijało się. Rozbudowywano przemysł. W latach1840-1848 powstała pierwsza linia kolei warszawsko-wiedeńskiej. W 1864 r.oddano do użytku pierwszy stały most na Wiśle, w 1875 r. pierwszy mostkolejowy. Założono pierwszy wodociąg (1851-1855), pierwszą siećkanalizacyjną (1881-1886). W 1856 r. wprowadzono gaz, a w 1881 zainstalowanopierwszą centralę telefoniczną. W 1882 r. wprowadzono regularną komunikacjętramwajową konną, a w 1907 r. - elektryczną. Jednak brak zainteresowania władzzaborczych nie stwarzał warunków do realizacji nowych, perspektywicznych izorganizowanych założeń urbanistycznych.

W 1915 roku po
wybuchu I wojny światowej Warszawa znalazła się pod okupacją niemiecką. W1918 roku została stolic± odrodzonego państwa polskiego. Już w 1916 r. podkierunkiem Tomasza Tołwińskigo opracowano plan regulacji Wielkiej Warszawy.Wytyczono nowe arterie, powstały nowoczesne dzielnice mieszkaniowe, m.in. Żoliborz,Mokotów i Saska Kępa. Akcje porządkowania stolicy, które nabrały szczególnegorozmachu za prezydentury Stefana Starzyńskiego, brutalnie przerwał wybuch IIwojny światowej i okupacja niemiecka. Obrona oblężonej Warszawy trwała do 28września 1939 r. Miasto - jak zwykle w okresie niewoli - stało się głównymośrodkiem ruchu oporu, ale też centrum konspiracyjnego życia kulturalnego inaukowego. W kwietniu 1943 r. w zamkniętym murami getcie żydowskim wybuchłopowstanie, po którym dzielnica żydowska licząca pół miliona ludzi przestałaistnieć. 1 sierpnia 1944 roku wybuchło Powstanie Warszawskie, przygotowaneprzez Armię Krajową. Akt honorowej kapitulacji podpisano 2 października. Poupadku powstania Warszawę skazano na zagładę. Ludność została wypędzona,wywieziona do obozów. Niemcy przystąpili do planowego burzenia miasta. Stratykulturalne, obejmujące spalone biblioteki i zbiory muzealne, bogactwa świątyńi pałaców, wreszcie dobytek ludności, są niemożliwe do oszacowania. Zginęłook. 650 tys. mieszkańców. Zniszczono 84 proc. zabudowy miasta. Specjalne ekipyhitlerowskie z premedytacją podpalały dom po domu, ulicę po ulicy, a szczególniecenne budowle, np. Zamek Królewski, wysadzono w powietrze. Miał nie zostaćkamień na kamieniu...

Odbudowa Warszawy
rozpoczęła się natychmiast w 1945 roku. Niezależnie od politycznych motywówdecyzji w tej kwestii narzuconego w Polsce reżimu, czynnikiem najistotniejszymbyła postawa samych warszawiaków, którzy z wojennej tułaczki wracali do ruinmiasta. Bardzo ważne było też wsparcie odbudowy przez ogół Polaków. Należyteż pamiętać, że jej plany opracowane były i realizowane pod kierunkiemwybitnych fachowców. Datę ukończenia odbudowy określić trudno, gdyż podpewnymi względami jej procesy muszą znajdować kontynuację jeszcze i dziś, az drugiej strony nader wcześnie podjęto równolegle zadania rozwoju miasta.Orientacyjnie wskazać można datę 1970 - roku osiągnięcia przedwojennejliczby 1,3 mln mieszkańców. Kształt Warszawy wzbudza szereg zastrzeżeń,dotyczący zarówno skutków ingerencji politycznych, jak i dysproporcjirozwojowych powodowanych przez malejącą efektywność ekonomiczną"realnego socjalizmu". Niemniej stolica, która miała być wymazana zmapy Europy, została odrodzona i tętni życiem.

Videos

1. Apokalipsa II Wojna Światowa - odc.1 Agresja #Historia
(Uszaty Tripuje)
2. I ROZBIÓR POLSKI 1772 - daty, fakty, przebieg, liczby
(Historia w pigułce)
3. Husaria. 200 vs 30000. Historia w 5 minut. [ARCHIWUM]
(Historia w 5 minut)
4. Polscy Żydzi. Historia w Pigułce. [ARCHIWUM]
(Historia w 5 minut)
5. Analiza filmów: "Miasto 44" | Poznać kino
(Poznać kino)
6. Dlaczego właściwie doszło do rzezi wołyńskiej? Czym naraziliśmy się Ukraińcom?
(Tu Historia - Joanna Jasitczak)

You might also like

Latest Posts

Article information

Author: Nathanial Hackett

Last Updated: 07/12/2022

Views: 6263

Rating: 4.1 / 5 (72 voted)

Reviews: 87% of readers found this page helpful

Author information

Name: Nathanial Hackett

Birthday: 1997-10-09

Address: Apt. 935 264 Abshire Canyon, South Nerissachester, NM 01800

Phone: +9752624861224

Job: Forward Technology Assistant

Hobby: Listening to music, Shopping, Vacation, Baton twirling, Flower arranging, Blacksmithing, Do it yourself

Introduction: My name is Nathanial Hackett, I am a lovely, curious, smiling, lively, thoughtful, courageous, lively person who loves writing and wants to share my knowledge and understanding with you.